Δημοκρατία και κοινοβουλευτισμός μέσω 2 αλληγοριών.
Αν λάβουμε υπόψιν τους σύγχρονους ισχυρισμούς των «κρατούντων» και τον «επαϊόντων» θα δούμε πως βάσει των λεγομένων τους τα δυτικά καθεστώτα ονοματίζονται «δημοκρατίες». Αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να βάλει σε σκέψεις τον αναγνώστη: Το πολίτευμα της αρχαίας Αθήνας ήταν δημοκρατία, όπως και το πολίτευμα της Ελλάδας σήμερα. Όμως αυτά τα δύο πολιτεύματα ελάχιστα κοινά έχουν. Πως γίνεται λοιπόν ενώ τα χαρακτηριστικά τους είναι ( σχεδόν ) ολότελα διαφορετικά να είναι αμφότερα δημοκρατίες; Πως και βάσει τίνος χαρακτηρίζεται ένα πολίτευμα δημοκρατία εν τέλει;
Είναι προφανές πως υπάρχει μία θεμελιώδης αρχή, βάσει της οποίας το εκάστοτε πολίτευμα είτε χαρακτηρίζεται ως δημοκρατία είτε όχι. Αυτή η θεμελιώδης αρχή δεν μπορεί να αλλάξει στους αιώνες όπως δεν θα μπορούσε φερειπείν να αλλάξει η θεμελιώδης αρχή του τριγώνου, το σχήμα δηλαδή αυτό που έχει τρεις γωνίες, έτσι ώστε κάποτε να ισχυρίζονται κάποιοι φερειπείν πως υπάρχει και τρίγωνο με τέσσερεις γωνίες ( ! ). Κάτι τέτοιο θα ήταν πράγματι παράλογο και αντιφατικό, και το ίδιο συμβαίνει και με τις έννοιες που αφορούν τα πολιτεύματα, το καθένα ονοματοδοτείται βάσει της αρχής που αυτό πληροί.
Ο ισχυρισμός του κοινοβουλευτισμού πως είναι δημοκρατία συνεπάγεται και τήρηση αυτής της θεμελιώδους αρχής – ή τουλάχιστον τον ισχυρισμό πως πληρείται αυτή η αρχή ( στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να μιλάμε στην καλύτερη για…ψευδοδημοκρατία). Ποιά είναι λοιπόν αυτή η θεμελιώδης αρχή της δημοκρατίας;
Δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο κυριαρχεί πολιτικά ( κράτος ) το σώμα των πολιτών ( δήμος ).
Αν σε κάποιο πολίτευμα το σώμα των πολιτών δεν κυριαρχεί πολιτικά τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για δημοκρατία, τόσο απλά. Κυριαρχώ πολιτικά τώρα δεν μπορεί να σημαίνει τίποτε άλλο πέρα απ’το ότι έχω την δυνατότητα να επιβάλλω την βούληση μου στα όποια πολιτικά ζητήματα. Αν δεν μπορώ να το πράξω αυτό αλλά αντιθέτως υφίσταμαι τις αποφάσεις άλλων τότε δεν κυριαρχώ, κυριαρχούμαι. Κρίνοντας λοιπόν βάσει αυτής της αρχής είναι το πολίτευμα μας δημοκρατικό;
Όχι! Οι πολίτες σήμερα ( που επί της ουσίας είναι υπήκοοι και όχι πολίτες ) απλώς εκλέγουν εξουσιαστή και έπειτα υπακούν στις πολιτικές που αυτός/οι αποφασίζουν. Η εκλογή καθεαυτή άλλωστε δεν θα μπορούσε επ’ουδενί να επαρκέσει ώστε ένα πολίτευμα να χαρακτηριστεί δημοκρατικό ( γιατί εκλέγω δεν συνεπάγεται κυριαρχία, εκλογές μπορούν να υπάρξουν ακόμα και σε μοναρχικά καθεστώτα, λχ αισυμνητεία ), θα ήταν σαν να χαρακτηρίζαμε ελεύθερο κάποιον δούλο επειδή του δίνεται δυνατότητα κάθε 4 χρόνια να αποφασίζει σε ποιόν αφέντη θα υπακούει. Αυτό φυσικά είναι κάτι γνωστό ήδη από τις μελέτες του Αριστοτέλη όπου χαρακτηρίζει τις εκλογές ως ολιγαρχικό θεσμό ( ! ). Εκλέγουμε την εκάστοτε κυβέρνηση για να κάνει ό,τι θέλει αυτή, όχι ότι θέλουμε εμείς – δεν έχουμε άλλωστε καμία απολύτως θεσμική θωράκιση σε περίπτωση που εξαπατηθούμε ή οι πολιτικές που ασκούνται είναι κατά των συμφερόντων της Ελλάδας και των πολιτών. Θα μπορούσε να υφίστατο δημοκρατία εφόσον κατ’ελάχιστον οι πολίτες έχουν την δυνατότητα και να ελέγχουν τις αρχές που εκλέγουν και να επεμβαίνουν στα πολιτικά ζητήματα όταν το κρίνουν απαραίτητο έχοντας τον τελευταίο και καθοριστικό λόγο. Συμπεραίνεται λοιπόν πως το κοινοβουλευτικό πολίτευμα είναι μία καθαρή ολιγαρχία και ελάχιστη σχέση έχει με την δημοκρατία. Την διαφορά τους, όπως και την α-δημοκρατικότητα του κοινοβουλευτισμού θα επιχειχηρηθεί στο παρόν άρθρο να καταδειχθεί μέσω δύο αλληγοριών.
Δημιουργώντας μία αλληγορία, πλάθοντας εν τέλει μία εικόνα δύναται κάποιος να εξηγήσει καλύτερα ή να κάνει πιο εύληπτο το περιεχόμενο δύσκολων εννοιών και ζητημάτων. Φυσικά το πολιτειακό είναι ένα κεντρικό, καίριο και ουδόλως απλοϊκό ζήτημα το οποίο όμως είναι ανάγκη να έχουν διασαφηνισμένο στο νου τους οι κοινωνίες, μιάς και αφορά τον τρόπο του πολιτεύεσθαι και την δομή της πολιτείας εντός της οποίας ζουν την ζωή τους – είναι κάτι δηλαδή που επηρεάζει τις ζωές των ανθρώπων σε τεράστιο βαθμό είτε το θέλουν είτε όχι.
Ας δούμε λοιπόν αυτές τις δύο πολιτειακές αλληγορίες:
-
- Η εταιρία και οι μέτοχοι ( υπάρχει και σε ξεχωριστό άρθρο ).
Έστω ότι ότι σας προσεγγίζει κάποιος να συνεισφέρετε στο κεφάλαιο μιας νέας εταιρείας, με μια πολύ καλή ιδέα που νομίζετε ότι θα πετύχει.
Όμως υπάρχουν ψιλά γράμματα:
· Η επιχείρηση θα διοικείται από ένα διοικητικό συμβούλιο που εκλέγεται από τους μετόχους με θητεία 4 χρόνια. Το διοικητικό συμβούλιο δεν έχει μετοχές.
· Εντός της θητείας του το ΔΣ μπορεί να λαμβάνει οποιαδήποτε απόφαση ακόμα και ενάντια στη θέληση των μετόχων.
· Οι μέτοχοι δεν μπορούν να το αλλάξουν το διοικητικό συμβούλιο ακόμα και αν κάνει τεράστια λάθη που ζημιώνουν την επιχείρηση.
· Το μόνο που μπορούν να κάνουν οι μέτοχοι αντ’αυτού είναι μετά το πέρας της θητείας του συμβουλίου να εκλέξουν άλλο το οποίο και πάλι δεν ελέγχουν με κανέναν τρόπο και στου οποίου τις αποφάσεις και πάλι δεν έχουν λόγο, με την ελπίδα πως δεν θα εξαπατηθούν ή ότι δεν θα είναι εξίσου ανίκανο με το προηγούμενο.
· Μόνοι αρμόδιοι να ελέγξουν αυτό το διοικητικό συμβούλιο αν παρανομεί (πχ. καταχράται χρήματα, συμφωνεί με ανταγωνιστές κτλ) είναι ένα σώμα ελεγκτών οι οποίοι διορίζονται από το ίδιο το διοικητικό συμβούλιο.
Μπορείτε να ισχυριστείτε σοβαρά πως οι μέτοχοι είναι αυτοί που κυριαρχούν σε αυτή την επιχείρηση και όχι το εκάστοτε διοικητικό συμβούλιο, το οποίο και αποφασίζει ότι θέλει ακόμα και ενάντια στην θέληση των μετόχων και δρα ανεξέλεγκτο από αυτούς; Όχι φυσικά, και τηρουμένων των αναλογιών αυτό είναι και το πολίτευμα μας. Το διοικητικό συμβούλιο – στην περίπτωση μας η κυβέρνηση – μπορεί να αποφασίζει και να ενεργεί πέραν της βούλησης των μετόχων – στην περίπτωση μας της κοινωνίας – και φυσικά δίχως οι τελευταίοι να έχουν την δυνατότητα ελέγχου και καθαίρεσης ανά πάσα στιγμή.
Θα έβαζες τα χρηματά σου σε μια τέτοια εταιρία; Αν όχι, τότε γιατί εναποθέτεις την πορεία της πατρίδας σου και κατ’επέκταση της ζωής σου στην εκάστοτε κυβέρνηση; Η εναλλακτική υπάρχει, λέγεται πραγματική δημοκρατία αντί του κοινοβουλευτισμού και θα υπάρξει όταν η εξουσία είναι στα χέρια των πολιτών.
2. Το πολιτειακό…λεωφορείο
Έστω ότι βρισκόμαστε σε ένα λεωφορείο. Μαζί μας υπάρχουν και μερικοί άλλοι επιβάτες. Το λεωφορείο αυτό μας ανήκει, μας δόθηκε από τους γονείς μας οι οποίοι το παρέλαβαν από τους δικούς τους γονείς και ούτω καθεξής. Το λεωφορείο αυτό το συντηρούμε εμείς ώστε να συνεχίσει να υπάρχει, ο ένας επιδιορθώνει τα καθίσματα, ο άλλος τα παράθυρα- γενικά ο καθένας έχει ένα έργο που επιτελεί, αν τυχόν δεχθεί επίθεση το υπερασπιζόμαστ εμείς οι ίδιοι και ούτω καθεξής. Βέβαια για να κινηθεί χρειάζεται κάποιον οδηγό. Έστω πως μας παρουσιάζονται μερικοί υποψήφιοι οδηγοί και ο καθένας προσπαθεί να μας πείσει γιατί πρέπει να επιλέξουμε αυτόν. Εν τέλει επιλέγουμε έναν εξ αυτών αλλά υπό την εξής προϋπόθεση: για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ας πούμε για έναν χρόνο, το οποίο θα είναι και η θητεία του εκάστοτε οδηγού εμείς δεν μπορούμε να τον ελέγχουμε για τυχόν ανικανότητα στην οδήγηση του και δεν μπορούμε να του δώσουμε οδηγίες για το ποιόν δρόμο θα πάρει. Μπορούμε μόνο μετά το πέρας της θητείας του να μην τον ξαναεπιλέξουμε για οδηγό και στην θέση του να βάλουμε κάποιον άλλο ο οποίος πάλι θα οδηγεί άνευ ελέγχου και οδηγιών. Ποιό το πρόβλημα εδώ;
Στην περίπτωση που ο οδηγός στερείται των απαραίτητων ικανοτήτων ( ακόμα και αν μας έπεισε πριν την επιλογή του περί του αντιθέτου ψευδόμενος με διάφορα τεχνάσματα του λόγου του ) ή στην περίπτωση που μας οδηγεί κάπου που δεν θέλουμε να πάμε ( ακόμα και αν μας οδηγεί κάπου επικίνδυνα ή ολέθρια, πχ σε έναν γκρεμό ) εμείς δεν έχουμε καμία δυνατότητα να τον ελέγξουμε ή να τον σταματήσουμε από τα καθήκοντα του,ακόμα και αν αυτό δυνητικά θα έχει την επίπτωση το λεωφορείο μας ( και κατ’επέκταση και εμείς οι ίδιοι ) να καταστραφεί! Όπως αντιλαμβανόμαστε αυτή είναι μια επικίνδυνη κατάσταση και μια κατάσταση που εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε ελευθερία ακόμα και αν το λεωφορείο μας ανήκει, δεν είμαστε οι κυρίαρχοι σε αυτό ακόμα και αν διαλέγουμε τον εκάστοτε οδηγό. Και τι μπορεί να γίνει λοιπόν για αυτό;
Είναι προφανές πως για να είμαστε εμείς κυρίαρχοι της κατάστασης στην ίδια μας την ιδιοκτησία πρέπει να μπορούμε είτε να οδηγούμε εμείς οι ίδιοι το λεωφορείο είτε να ελέγχουμε πλήρως τον οδηγό ανά πάσα στιγμή το κρίνουμε απαραίτητο. Η πρώτη περίπτωση φαντάζει ίσως η καλύτερη αλλά έχει ένα μειονέκτημα. Αν οδηγούμε εμείς το λεωφορείο τότε θα πρέπει να αφήσουμε πίσω το καθήκον της συντήρησης του με αποτέλεσμα αυτό να φθαρεί και να καταστραφεί αργά ή γρήγορα.
Στην δεύτερη όμως περίπτωση ενώ πάλι επιλέγουμε έναν οδηγό, μπορούμε πλέον να τον ελέγχουμε ανά πάσα στιγμή και αν διαπιστώσουμε πως είναι ανίκανος να τον καθαιρούμε απ’την θέση του και να φέρνουμε άλλον πριν την λήξη της θητείας του και πριν προλάβει να κάνει κάποιο σοβαρότερο σφάλμα και να μας βλάψει περαιτέρω, ενώ αν δούμε πως πάει να ακολουθήσει έναν δρόμο ή ένα μονοπάτι που δεν θέλουμε μπορούμε να του υποδείξουμε εμείς προς τα που θα κινηθεί ενώ αυτός πρέπει να υπακούσει.
Με αυτή την κατάσταση και τα καθήκοντα μας δεν αμελούμε, και την κυριαρχία μας δεν εκχωρούμε – ενώ στην πρώτη κατάσταση είμαστε στο έλεος του εκάστοτε οδηγού, και ως προς αυτό το «αν το επιλέξαμε» ή όχι μικρή σημασία έχει μιας και στην περίπτωση που μας εξαπάτησε δεν έχουμε κανένα απολύτως όπλο εναντίον του και υπέρ μας, είμαστε δηλαδή υποτελείς.
Τώρα,στην δική μας πραγματικότητα το λεωφορείο είναι η πατρίδα μας, η πολιτεία μας, οι δρόμοι που ακολουθούνται είναι οι πολιτικές αποφάσεις, ο οδηγός είναι η κυβέρνηση ενώ όλοι οι ιδιοκτήτες και συνάμα εργάτες είναι οι Έλληνες πολίτες. Η πρώτη κατάσταση στην οποία οι πολίτες δεν ελέγχουμε προς τα που πάει η χώρα μας και οι πολιτικοί ( εκλεγμένοι ή μη ) δρουν κατά βούληση και ανεμπόδιστοι ονομάζεται κοινοβουλευτισμός, η republic, η απλότερα ολιγαρχία – το πολίτευμα δηλαδή του δυτικού κόσμου και το δικό μας σημερινό πολίτευμα.
Οι άλλες δύο περιπτώσεις είναι η δημοκρατία, η μεν πρώτη η Αθηναϊκού τύπου ενώ η δεύτερη μια οπτική περί σύγχρονης δημοκρατίας η οποία δεν χάνει ούτε το στοιχείο της εκπροσώπησης ( όχι σαν μία αντιπροσώπευση όπου κυριαχούν οι αντιπρόσωποι και κυριαρχούνται οι αντιπροσωπευόμενοι όπως σήμερα ) ούτε όμως και της αμεσότητας ανάμεσα στους πολίτες και την άσκηση πραγματικής πολιτικής εξουσίας, μέσω της κρίσης των αρχών και της συμμετοχής στις εκάστοτε πολιτικές αποφάσεις. Εμείς ποιό εκ των 2 πολιτευμάτων προτιμάμε, ολιγαρχία – κοινοβουλευτισμό ή δημοκρατία;
